මෙය වසර 400 ක් පුරා “ඔඩිසි” (The Odyssey) කාව්යයේ සිංහල පරිවර්තන සහ එහි පැවති ස්ත්රී පුරුෂ පක්ෂපාතීත්වය පිළිබඳ එමිලි විල්සන්ගේ (Emily Wilson) විප්ලවීය පරිවර්තනය ඇසුරින් සැකසුණු ලිපියේ සිංහල අනුවාදයයි:
“වසර 400 ක් පුරා පිරිමින් ‘ඔඩිසි’ පරිවර්තනය කළා — ඔවුන් ඒ හැමෝම එක දෙයක් රහසින් වෙනස් කළා: ඒ ස්ත්රීන්වයි.”
හෝමර්ගේ මෙම වීර කාව්යයේ සෑම ඉංග්රීසි පරිවර්තනයක්ම සිදු කළේ පිරිමින් විසිනි. චැප්මන්, පෝප්, ෆිට්ස්ජෙරල්ඩ්, ලැටිමෝර්, ෆේගල්ස් — ඔවුන් සියල්ලෝම දක්ෂ විද්වතුන් විය. නමුත් 2017 දී අසාමාන්ය දෙයක් සිදු විය.
එමිලි විල්සන් ඉතිහාසයේ ප්රථම වතාවට “ඔඩිසි” කාව්යය ඉංග්රීසියට පරිවර්තනය කළ කාන්තාව බවට පත් වූවාය. ඇගේ කෘතිය එළිදැක්වුණු මොහොතේම පාඨකයින් කම්පනයට පත් කරවන සත්යයක් වටහා ගත්හ: අපි වසර 400 ක් තිස්සේ කියවා ඇත්තේ මුසාවක් බවය.
1. “පොලිට්රොපොස්” (Polytropos) – වීරයාගේ සැබෑ ස්වරූපය
හෝමර් තම වීරයා වන ඔඩිසියස්ව හැඳින්වීමට භාවිතා කරන මුල්ම වචනය මෙයයි. සෑම පිරිමි පරිවර්තකයෙකුම ඔහුව හැඳින්වූයේ “සම්පත්දායක,” “බහුවිධ දක්ෂතා ඇති” හෝ “බුද්ධිමත්” ලෙසයි. එමඟින් ඔහු උදාර වීරයෙකු ලෙස චිත්රණය විය.
නමුත් එමිලි විල්සන් එය පරිවර්තනය කළේ “සංකීර්ණ” (Complicated) යනුවෙනි. ඒ එක වචනයෙන් සියල්ල වෙනස් විය. ඔඩිසියස් යනු පරිපූර්ණ වීරයෙකු නොවේ; ඔහු සදාචාරාත්මකව ගැටලු සහගත, බොරුකාරයෙකු සහ තමාගේ පැවැත්ම වෙනුවෙන් ඕනෑම දෙයක් කරන පුද්ගලයෙකි. හෝමර් ඇත්තටම ලිව්වේ එයයි. නමුත් වීරයන් සැමවිටම උදාර විය යුතු යැයි සිතූ පරිවර්තකයෝ වසර 400 ක් තිස්සේ එය මකා දැමූහ.
2. වහල් ස්ත්රීන් සහ මනුෂ්යත්වය
ඔඩිසියස් වසර 20 කට පසු තම මාලිගාවට පැමිණි විට, එහි සිටි වහල් ස්ත්රීන් කිහිප දෙනෙකු ආක්රමණිකයන් අතින් දූෂණය වී ඇති බව දැනගනී. ඔහුගේ ප්රතිචාරය වූයේ ඔවුන් සියල්ලන්වම එල්ලා මැරීමයි.
හෝමර් මේ කාන්තාවන් හැඳින්වීමට “dmôai” යන ග්රීක වචනය භාවිතා කළේය. එහි තේරුම “වහලුන්” යන්නයි. නමුත් පිරිමි පරිවර්තකයින්ට එය දිරවා ගැනීමට නොහැකි විය. ඔවුන් එය මෙසේ වෙනස් කළහ:
- ජෝර්ජ් චැප්මන් (1614): “ද්රෝහී සේවිකාවන්”
- ඇලෙක්සැන්ඩර් පෝප් (1725): “වැරදිකාර සේවිකාවන්”
- රොබට් ෆිට්ස්ජෙරල්ඩ් (1961): “ආක්රමණිකයන් සමඟ පෙම් කළ ස්ත්රීන්”
මෙම පරිවර්තන මඟින් හැඟවෙන්නේ එම ස්ත්රීන් ස්වකැමැත්තෙන් ලිංගිකව හැසිරුණු බවත්, ඔවුන් මරණයට සුදුසු වැරදිකරුවන් බවත්ය. නමුත් විල්සන් නිවැරදි ග්රීක අර්ථය ලබා දුන්නාය: “වහලුන්.” එවිට එම දර්ශනය සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් වේ. එය සාධාරණ යුක්තියක් නොව, කිසිදු බලයක් නොතිබූ, දූෂණයට ලක්වූ වහල් ස්ත්රීන් පිරිසක් ඔඩිසියස් විසින් ඝාතනය කිරීමකි.
3. පෙන්ලොප්: උපායශීලී බිරිඳ
මීට පෙර පරිවර්තකයන් ඔඩිසියස්ගේ බිරිඳ වන පෙන්ලොප්ව නිරූපණය කළේ නිහඬව දුක් විඳින, පතිවෘත්තාව රකින, නිෂ්ක්රීය කාන්තාවක ලෙසයි. නමුත් හෝමර් ඇයව හඳුන්වන්නේ “periphron” ලෙසයි. එහි තේරුම “උපායශීලී” හෝ “බුද්ධිමත්” යන්නයි.
විල්සන්ගේ පෙන්ලොප් යනු බලා සිටින්නියක් පමණක් නොවේ; ඇය දේශපාලනිකව කටයුතු කරන, තොරතුරු රැස් කරන, තමාව ආරක්ෂා කර ගැනීමට සැලසුම් සකස් කරන චරිතයකි.
4. කැලිප්සෝ: ආදරවන්තියකද? සිරකරන්නියකද?
කැලිප්සෝ නම් දෙවඟන ඔඩිසියස්ව වසර හතක් තම දූපතේ රඳවා තබා ගනී. ග්රීක වචනය “katechein” යන්නයි—එහි අර්ථය “සිරකර තැබීම” හෝ “නතර කර තැබීම” යන්නයි.
නමුත් පිරිමි පරිවර්තකයන් ලියා ඇත්තේ ඇය ඔහුට “ආදරය කළ” බවත්, එය “ප්රේම සම්බන්ධයක්” බවත්ය. විල්සන් සැබෑව පරිවර්තනය කළාය: කැලිප්සෝ ඔහුව “සිරකර තබා ගත්තාය.” එය රොමෑන්තික කතාවක් නොව, ස්ත්රී පුරුෂ භූමිකාවන් මාරු වූ ලිංගික බලහත්කාරකමක් සහ සිරගත කිරීමකි.
නිගමනය: හෝමර්ව “වික්ටෝරියානු” ග්රහණයෙන් මුදා ගැනීම
පෙන්සිල්වේනියා විශ්වවිද්යාලයේ සම්භාව්ය සාහිත්ය මහාචාර්යවරියක වන එමිලි විල්සන් කළේ නවීකරණය කිරීමක් නොව, “පැරණි පක්ෂපාතීත්වයන් ඉවත් කිරීමයි.” ඇතැම් විචාරකයින් ඇයට චෝදනා කළේ ස්ත්රීවාදී අදහස් ඇතුළත් කරන බවටයි. ඇගේ පිළිතුර සරල විය: “මුල් ග්රීක පිටපත කියවන්න.”
ඇය කළේ පිරිමි පරිවර්තකයින් විසින් සියවස් ගණනාවක් පුරා තැන්පත් කළ පීතෘමූලික මතවාදයන් ඉවත් කර, හෝමර්ගේ මුල් වචනවලට හුස්ම ගැනීමට ඉඩ දීමයි. එහි ප්රතිඵලය වූයේ වඩාත් අවංක, වඩාත් තියුණු සහ සදාචාරාත්මකව අභියෝගාත්මක “ඔඩිසි” කාව්යයකි.
වසර 400 කට පසු, අපට අවසානයේ හෝමර් සැබවින්ම අදහස් කළ දේ කියවීමට අවස්ථාව ලැබී ඇත
(ඉංග්රීසි බසින් සිංහලට පරිවර්තන කරන ලද්දකි)
‘කොළඹ හතේ නෝනලා…’ කියමින් බැන වැදීම ආරම්භ කරන ඇය කියන්නේ මේ නෝනලා විසින් යතුරු පාර්ටි දමන බවයි. පළමුවෙන්ම ඇය කාන්තාවක් විදිහට තවත් කාන්තාවකගේ හෝ පිරිසකගේ ලිංගික කාරණයක් ඉදිරියට දමමින් ඔවුන්ගේ සදාචාරය ප්රශ්න කරනවා. එය කාන්තාවක් හැටියට ඉතා පහත් ක්රියාවක්. ඒ වගේම කවුරුන් හෝ යතුරු පාර්ටි දැමීම අපකීර්තියක් වෙන්නෙ කොහොමද? යතුරු පාර්ටි හෙවත් කී පාර්ටීස් හැටියෙන් හඳුන්වන ස්වින්ගින් සාද ( පෙම්වතුන් පෙම්වතියන් ජෝඩු වශයෙන් මාරු වෙමින් අනුරාගය විඳින සාදයන්) ඉතා දියුණු සංස්කෘතියක්. තමන්ගේ බිරිඳ වෙන කෙනෙක් සමග හාද වුනා යැයි කියමින් මිනි මරාගන්නා සමාජයකට විවෘත ආදරයක රසයක් එකතු කිරීමක්. ඩයනා මෙතනදී කරන්නේ ඒක අපවාදයක් හැටියෙන් ඉලක්ක කිරීමයි. එතනදි නිරුවත් වෙන්නෙ සාද පැවැත්වූ අය නෙමෙයි ඩයනාගේ නොදියුණුකමයි.
එක තැනකදි මේ සදාචාර ප්රශ්නයක පෙලෙන පෙම්වතිය තීරණය කරනවා එයත් මේ ෆිල්ම් එකේ පෙනී ඉන්නවා කියල. මෙච්චර වෙලා මේක ආර්ට් ෆිල්ම් එකක් වශයෙන් තර්ක කරපු ඩිරෙක්ටර් කරකැවිලා යන්නෙ එතකොට.
